Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Salih Karakoyun, sıcak havaların insan sağlığı üzerindeki etkileri, sıcak çarpması durumunda yapılması gerekenler ve alınması gereken önlemler hakkında önemli açıklamalarda bulundu.
AŞIRI SICAKLAR VÜCUT DENGESİNİ BOZUYOR
Aşırı sıcakların vücutta birçok sistemi olumsuz etkilediğini belirten Dr. Karakoyun, sıcak havalarda vücudun terleme ve cilt damarlarının genişlemesi yoluyla ısısını dengelemeye çalıştığını ifade etti. “Ancak sıcaklık ve nem çok yükseldiğinde ter yeterince buharlaşamaz, ısı dengesi bozulur. Bunun sonucunda sıvı-mineral kaybı, sıcak krampları, sıcak bitkinliği ve yaşamı tehdit eden sıcak çarpması gelişebilir. Aşırı sıcaklar kalbin iş yükünü artırır, böbreklere giden kan akımını azaltır ve solunum sistemini zorlar. Kalp-damar, akciğer ve böbrek hastalıkları ile hipertansiyon ve diyabet ağırlaşabilir; ritim bozukluğu, bayılma, düşme ve akut böbrek hasarı görülebilir. Yaşlılarda ilk belirti bazen halsizlik, iştahsızlık veya ani bilinç değişikliğidir.”
ACİL SERVİSLERE EN ÇOK HALSİZLİK ŞİKÂYETİYLE BAŞVURULUYOR
Sıcak havalarda acil servislere en sık halsizlik, baş dönmesi ve sıvı kaybına bağlı şikâyetlerle başvurulduğunu belirten Karakoyun, şu değerlendirmede bulundu: “En sık halsizlik, yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma, aşırı terleme, susuzluk, ağız kuruluğu, çarpıntı, kas krampları, idrar azalması ve bayılma görülür. Güneş yanıkları ve sıcak döküntüleri de sık başvuru nedenleridir. Yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişiler göğüs ağrısı, nefes darlığı, tansiyon düşüklüğü, ritim bozukluğu, kan şekeri düzensizliği veya böbrek fonksiyonlarında bozulmayla başvurabilir. Bu nedenle sıcak havalarda gelişen belirgin halsizlik küçümsenmemelidir.”
SICAK ÇARPMASININ BELİRTİLERİ HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR
Sıcak çarpmasının acil müdahale gerektiren hayati bir durum olduğuna dikkat çeken Dr. Karakoyun, belirtilerin iyi bilinmesi gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi: “Sıcak çarpması, vücudun ısıyı kontrol etme mekanizmalarının yetersiz kalması sonucu iç sıcaklığın tehlikeli düzeyde yükselmesi ve özellikle beyin fonksiyonlarının etkilenmesiyle ortaya çıkan, yaşamı tehdit eden bir acildir. Doğrudan güneş altında bulunmak şart değildir; sıcak ve nemli kapalı ortamlarda da gelişebilir. Spor veya ağır efor sırasında hasta terlemeye devam edebilir, genellikle vücut sıcak ve kurudur. Bilinç bulanıklığı, anlamsız konuşma, dengesizlik, nöbet, bayılma veya çok yüksek vücut sıcaklığı varsa derhal 112 aranmalıdır.”
RİSK GRUBUNDAKİLER DAHA DİKKATLİ OLMALI
Aşırı sıcaklardan en fazla etkilenen gruplara değinen Karakoyun, “65 yaş üzerindekiler, bebekler, küçük çocuklar, gebeler, emzirenler, yalnız yaşayanlar, bakıma ihtiyaç duyanlar, açık alanda çalışanlar ve sporcular başlıca risk gruplarıdır. Kalp-damar, beyin-damar, akciğer, böbrek, karaciğer veya şeker hastalığı bulunanlar ile obezitesi, demansı, hareket kısıtlılığı ya da psikiyatrik hastalığı olanlarda risk daha yüksektir.” dedi.
SUSAMAYI BEKLEMEDEN SU TÜKETİN
Sıcak havalarda yeterli sıvı tüketiminin büyük önem taşıdığını belirten Dr. Karakoyun, “Susamayı beklemeden, gün boyunca küçük ve düzenli aralıklarla su içilmelidir. Genel olarak günlük 2-2,5 litre sıvı pratik bir hedef olsa da yaş, aktivite, terleme, gebelik ve hastalıklara göre değişir. Alkol, çok şekerli ve aşırı kafeinli içecekler suyun yerini almamalıdır. Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler miktarı hekim önerisine göre ayarlamalıdır.” ifadelerini kullandı.
UZUN SÜRE GÜNEŞTE KALMANIN RİSKLERİ ARTIYOR
Güneşe uzun süre maruz kalmanın yalnızca sıcak çarpmasına neden olmadığını belirten Karakoyun, “Sıvı kaybı, sıcak bitkinliği, bayılma ve sıcak çarpmasının yanı sıra ultraviyole ışınlarına bağlı güneş yanığı, ciltte su toplaması ve göz sorunları gelişebilir. Uzun süreli maruziyet cildin erken yaşlanması, lekelenme, katarakt ve cilt kanseri riskini artırır.” dedi.
İLK MÜDAHALE HAYAT KURTARABİLİR
Sıcak çarpması şüphesi bulunan kişilere ilk müdahalenin doğru şekilde yapılmasının hayati önem taşıdığını vurgulayan Karakoyun, şu bilgileri paylaştı: “Önce 112 aranmalı; kişi serin, gölgeli veya klimalı bir alana alınmalıdır. Sıkı giysiler gevşetilmeli, vücut serin suyla ıslatılmalı, serin ortam sağlanmalıdır. Boyun, koltuk altı ve kasıklara soğuk uygulama yapılabilir. Bilinci bulanık, nöbet geçiren, kusan veya bilinci kapalı kişiye ağızdan hiçbir şey verilmemelidir. Sıcak bitkinliği bulunan ve bilinci tamamen açık kişiye küçük yudumlarla su verilebilir.”
YANLIŞ UYGULAMALAR DURUMU DAHA DA AĞIRLAŞTIRIYOR
Toplumda sık yapılan hatalara da değinen Karakoyun, “Susamayı beklemek, bilinci kapalı kişiye su içirmek ve sıcak çarpmasında yalnızca ateş düşürücü vererek beklemek yanlıştır. Güneş yanığına yoğurt, salça, diş macunu veya yağ sürülmemeli, su kabarcıkları patlatılmamalıdır. Çocuklar, yaşlılar, engelliler ve hayvanlar park edilmiş araçta kısa süreliğine bile bırakılmamalıdır.” uyarısında bulundu.
SICAK SAATLERDE DIŞARI ÇIKMAYIN
Aşırı sıcaklardan korunmak için alınacak basit önlemlerin ciddi sağlık sorunlarını önleyebileceğini belirten Dr. Karakoyun, açıklamasını şu sözlerle tamamladı: “Özellikle 10.00-16.00 saatleri arasında zorunlu olmadıkça dışarı çıkılmamalı; spor ve ağır işler sabah erken veya akşam saatlerinde yapılmalıdır. Açık renkli, bol kıyafet, şapka, ultraviyole korumalı gözlük ve en az 30 faktörlü güneş kremi kullanılmalıdır. Evler gündüz gölgelenmeli, gece serinliğinde havalandırılmalıdır. Riskli yakınlar düzenli kontrol edilmeli; bilinç değişikliği, nöbet, bayılma, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, tekrarlayan kusma veya belirgin idrar azalması gibi durumlarda en yakın acil servise başvurulmalı veya 112 aranmalıdır.”