Yapay zekanın çevresel maliyeti sanılandan çok daha büyük!

Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü (UNU-INWEH), yapay zekâ teknolojilerinin çevresel etkilerini inceleyen kapsamlı bir rapor yayımladı. Raporda, yapay zekâyı destekleyen veri merkezlerinin yalnızca karbon emisyonlarıyla değil, aynı zamanda yüksek su ve arazi kullanımıyla da doğal kaynaklar üzerinde önemli bir baskı oluşturduğu vurgulandı.

Araştırmaya göre küresel ölçekte faaliyet gösteren yapay zekâ veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030 yılına kadar 945 terawatt-saate ulaşması bekleniyor. Bu miktarın, toplam nüfusu 650 milyonu aşan Pakistan, Bangladeş ve Nijerya’nın yıllık elektrik tüketiminin yaklaşık üç katına karşılık geldiği belirtiliyor.

Raporda, büyük veri merkezlerinin sunucuları soğutmak amacıyla günlük 5 milyon galona kadar su tüketebildiğine dikkat çekildi. Uzmanlar, bu tesislerin oluşturacağı su ayak izinin Sahra Altı Afrika’da yaşayan yaklaşık 1,3 milyar insanın bir yıllık temel evsel su ihtiyacına eşdeğer seviyeye ulaşabileceğini öngörüyor. Aynı dönemde veri merkezlerinin arazi kullanımının ise Jakarta metropol bölgesinin yaklaşık iki katına çıkabileceği tahmin ediliyor.

Araştırmacılar, çevresel etkilerin yalnızca karbon emisyonları üzerinden değerlendirilmesinin yanıltıcı olabileceğini belirtiyor. Raporda yer alan örneğe göre kömürden biyoenerjiye geçiş karbon ayak izini yüzde 70 azaltırken, su tüketimini 30 kattan fazla, arazi kullanımını ise yaklaşık 100 kat artırabiliyor.

Uzmanlar, bu nedenle yapay zekâ altyapılarının sürdürülebilirliğinin karbon salımıyla sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini, çevre dostu görünen bazı çözümlerin su kaynakları ve toprak kullanımı açısından daha ağır sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor.

Raporda ayrıca, veri merkezlerinin yalnızca 2025 yılı içerisinde tükettiği 448 terawatt-saat elektriğin, Suudi Arabistan’ın toplam yıllık elektrik tüketimini geride bıraktığı bilgisine yer verildi.

Yapay zekâya yönelik veri merkezi kapasitesinin yaklaşık yüzde 90’ının ABD ve Çin’de yoğunlaştığına dikkat çekilen çalışmada, bu durumun düşük gelirli ülkelerin yapay zekâ ekonomisine katılımını zorlaştırdığı ve küresel ölçekte dijital eşitsizliği artırdığı kaydedildi.

Öte yandan araştırma, yapay zekâ altyapısının 2030 yılına kadar yılda 2,5 milyon metrik tona ulaşabilecek elektronik atık üretebileceğini ortaya koydu. Uzmanlar, bu atıkların gelişmiş ülkelerden düşük gelirli bölgelere yönlendirilmesi halinde söz konusu toplulukların zararlı ve zehirli maddelere maruz kalma riskinin artabileceği uyarısında bulundu.