Nöbetçi Eczaneler
Koko, 1972 yılında psikolog Francine “Penny” Patterson tarafından çalışılmaya başlandı. Patterson, Koko’ya Amerikan İşaret Dili’nden (ASL) çeşitli işaretler öğretirken ilk olarak “yemek”, “içmek” ve “daha fazla” gibi temel işaretleri kullandı. Gorilla Foundation’ın kayıtlarına göre Koko ilerleyen yıllarda 1.000’den fazla işaret öğrendi ve yaklaşık 2.000 İngilizce kelimeyi anlayabildi.
KOKO’NUN İŞARET DİLİ SERÜVENİ NASIL BAŞLADI?
4 Temmuz 1971’de San Francisco Hayvanat Bahçesi’nde doğan Koko’ya “Hanabiko” adı verildi. Japoncada “havai fişek çocuğu” anlamına gelen bu isim, 4 Temmuz’da doğmuş olması nedeniyle seçildi. Koko henüz bir yaşındayken Patterson tarafından çalışılmaya başlandı. Araştırmanın temel amacı, bir gorilin insanlarla sembolik ve jest temelli bir iletişim sistemi üzerinden ne ölçüde iletişim kurabileceğini incelemekti. Koko zaman içerisinde yalnızca kendisine öğretilen işaretleri kullanmakla kalmadı. Bazı nesneleri tanımlamak için işaretleri birleştirdiği ve yeni anlamlar oluşturduğu gözlemlendi.
1.000’DEN FAZLA İŞARET ÖĞRENDİĞİ BELİRTİLDİ
Koko’nun en çok konuşulan özelliklerinden biri işaret repertuvarı oldu. Gorilla Foundation’ın verilerine göre Koko’nun işaret dağarcığı 1.000’in üzerine çıktı. Ayrıca kendisiyle konuşulan İngilizcenin yaklaşık 2.000 kelimesini anlayabildiği aktarıldı. Koko’nun iletişiminde temel ihtiyaçların yanı sıra duygu ve düşünceleri ifade etmeye yönelik işaretlerin de kullanıldığı belirtildi. Ancak Koko’nun gerçekten insanlardaki anlamıyla bir “dil” kullanıp kullanmadığı bilim dünyasında tartışma konusu oldu. Bazı araştırmacılar, Koko’nun işaret kullanımının insanlarda görülen dil gelişimiyle aynı özellikleri taşımadığını ve eldeki verilerin insan diliyle doğrudan eşdeğer kabul edilmesi için yeterli olmadığını savundu.
KEDİSİ ALL BALL İLE GÜÇLÜ BİR BAĞ KURDU
Koko’nun hayatındaki en dikkat çekici hikâyelerden biri ise kedilerle kurduğu bağ oldu. 1984 yılında kendisine gösterilen yavru kediler arasından gri bir tekiri seçen Koko, ona All Ball adını verdi. Koko’nun yavru kediye büyük bir sevgi gösterdiği, onu taşıdığı, oyun oynadığı ve adeta kendi yavrusu gibi koruduğu görüntülendi. Ancak All Ball kısa süre sonra bir trafik kazasında hayatını kaybetti. Koko’ya kedisinin öldüğü söylendiğinde üzüntü gösterdiği ve sonraki günlerde All Ball hakkında konuşurken “ağlamak”, “üzgün” ve “uyumak” anlamına gelen işaretler kullandığı kaydedildi. All Ball’ın ölümünün ardından Koko’nun hayatına başka kediler de girdi. Lips, Spider ve Smoky adlı kediler Koko’nun yıllar boyunca birlikte yaşadığı hayvanlar arasında yer aldı.
SON KEDİLERİNİ 44. DOĞUM GÜNÜNDE SAHİPLENDİ
Koko’nun kedilerle olan bağı yaşamının son dönemlerinde de devam etti. 2015 yılında, 44. doğum gününde Ms. Grey ve Ms. Black isimli iki yavru kediyi sahiplendi. Koko’nun bu kedilerle de yakın bir ilişki kurduğu ve onları koruyup kolladığı aktarıldı. Koko’nun 2018 yılında hayatını kaybetmesinin ardından Ms. Grey ve Ms. Black’in bakımının eski bakıcıları tarafından sürdürüldüğü belirtildi. Kedilerle kurduğu bu ilişki, Koko’nun hikâyesinin yalnızca işaret diliyle sınırlı kalmamasını sağladı. Özellikle All Ball’ın ölümüne verdiği tepki, hayvanların yas ve duygusal bağları üzerine tartışmaların da gündeme gelmesine neden oldu.
KOKO’NUN ‘SON MESAJI’ OLARAK BİLİNEN VİDEONUN GERÇEĞİ
Koko hakkında internette yıllardır dolaşan en dikkat çekici iddialardan biri de ölümünden kısa süre önce insanlara bir “son mesaj” bıraktığı yönünde. Ancak Koko’nun ölümünden hemen önce insanlara verdiği doğrulanmış bir veda mesajı bulunmuyor. Sosyal medyada zaman zaman “Dünya’yı koruyun, Dünya’ya yardım edin” şeklinde sunulan görüntüler, Koko’nun ölümünden önce hazırlanmış çevre farkındalığı çalışmalarından oluşuyor. Bu nedenle söz konusu görüntülerin Koko’nun ölmeden önce insanlığa bıraktığı son mesaj olarak değerlendirilmesi doğru kabul edilmiyor. Bununla birlikte Koko’nun yaşamı boyunca verdiği mesajın merkezinde hayvanlara karşı sevgi, doğanın korunması ve insanlar ile diğer canlılar arasındaki iletişim fikri yer aldı. Gorilla Foundation da Koko’nun mirasını, insanların goriller ve diğer hayvanlarla kurduğu ilişkinin yeniden düşünülmesine katkı sağlayan bir çalışma olarak değerlendiriyor.
KOKO ÖLÜM HAKKINDA DA İŞARETLER KULLANDI
Koko’nun iletişim çalışmalarında ölüm kavramı hakkında yaptığı bazı işaretler de dikkat çekti. Kendisine gorillerin öldüğünde nereye gittiği sorulduğunda Koko’nun “rahat bir delik, hoşça kal” anlamına gelen işaretler kullandığı kaydedildi. Ölümün nasıl hissettirdiği sorusuna ise “uyku” şeklinde yanıt verdiği aktarıldı. Bu ifadelerin insanlardaki ölüm anlayışıyla birebir aynı anlamı taşıyıp taşımadığı bilinmese de Koko’nun ölüm kavramına ilişkin verdiği yanıtlar, araştırmacıların üzerinde durduğu dikkat çekici iletişim örnekleri arasında yer aldı.
ROBIN WILLIAMS İLE BULUŞMASI DA GÜNDEM OLDU
Koko’nun hayatındaki en dikkat çekici buluşmalardan biri de ünlü oyuncu Robin Williams ile gerçekleşti. 2001 yılında Williams, Koko ile bir araya geldi. İkilinin oyun oynadığı ve Koko’nun Williams’ın gözlüğünü denediği görüntüler, yıllar boyunca Koko’nun en çok konuşulan görüntüleri arasında yer aldı. Bu buluşma sonrasında Koko’nun insanlarla kurduğu sosyal bağlar bir kez daha dünya kamuoyunun gündemine geldi.
KOKO 46 YAŞINDA HAYATINI KAYBETTİ
Dünya çapında “işaret dili kullanan goril” olarak tanınan Koko, 19 Haziran 2018’de 46 yaşında hayatını kaybetti. Koko’nun ardından geride yalnızca işaret dili çalışmalarından oluşan bir araştırma mirası değil, insanlarla ve diğer hayvanlarla kurduğu ilişkilerden oluşan sıra dışı bir hikâye de kaldı. Koko’nun gerçekten insan diliyle aynı anlamda bir dil kullanıp kullanmadığı bilim dünyasında tartışılmaya devam etse de onun hikâyesi, hayvanların zekâsı, duyguları ve iletişim yetenekleri hakkındaki düşüncelerin değişmesine katkı sağlayan en bilinen örneklerden biri olarak hafızalarda yerini koruyor.
